Dworzec Warszawa Powiśle to jedno ważniejszych miejsc na mapie Warszawy, początkowo miał się nazywać Warszawa Skarpa. Stąd tłumy Warszawiaków wyjeżdżają na przedmieścia, tędy tłumy przemierzają imprezowy szlak z Centrum na Powiśle i dalej ku Wiśle, tu w rytm dźwięków syntezatora tańczył zespół Super Girl & Romantic Boys. Architekci odpowiedzialni za projekt dworca, czyli Piotr Szymaniak i Arseniusz Romanowicz wykonali kawał dobrej roboty, stworzyli nie tylko perełkę architektury, ale miejsce kultowe.

20140622_131532-001

Budynek kas górnych (fot. Iza Kieszek)

Czas między 1960 a 1965 rokiem był ważnym okresem dla powojennego ruchu modernistycznego w Polsce. Jednym z najlepszych projektów tego okresu są dworce warszawskiej linii średnicowej, w skład której wchodzi, położony na skarpie wiślanej, Dworzec Warszawa Powiśle. Ma on trzy części: kasy górne, peron i kasy dolne, gdzie obecnie mieści się kawiarnia Warszawa Powiśle.

Dworzec Warszawa Powiśle to mocna forma modernistyczna. Wykonany z żelbetu, z przeszkleniami na stalowych szprosach. Budowlę wieńczy charakterystyczny dach. Ta forma, którą wprowadzili Arseniusz Romanowicz i Piotr Szymaniak w swoich dworcach jest ściśle związana z tym, jak budynek ma działać. Idąc z centrum widzimy otwartą formę, która zaprasza nas do środka i w której od razu wiemy jak mamy się poruszać. Budynek i jego wnętrze zostały odrestaurowane jak wszystkie dworce linii średnicowej. Wymieniono szprosy i posadzkę. Zachowano charakterystyczną czarno-białą mozaikę, zdobiącą kasy. Architekci modernizujący stację postąpili niemal jak konserwatorzy zabytków, skupili się na wydobyciu walorów pierwotnego obiektu. Usunięto późniejsze naleciałości, prowizoryczne dobudówki i kolorowe szyby. Współczesna zmiany ograniczono do minimum, dodano jedynie nowe, minimalistyczne ławki. To właśnie od tej stacji zaczął się ruch restauracji dworców i zainteresowania architekturą powojennego modernizmu.

Górne kasy
Górne kasy położone są nad tunelem średnicowym, podstawowym węzłem komunikacyjnym Warszawy. Jego projekt powstał pod koniec XIX wieku, zrealizowano go w dwudziestoleciu międzywojennym a w 1936 roku, w ramach elektryfikacji sieci, zostały przepuszczone pierwsze pociągi. Tunel średnicowy poważnie ucierpiał w 1944 roku. Linia średnicowa była linią frontu w czasie powstania warszawskiego. Po moście aż do tunelu jeździł niemiecki pociąg pancerny ostrzeliwujący Powiśle. Po wojnie tunel został odbudowany. Oddano go do użytku w całości wraz ze stacjami Powiśle, Ochota, Śródmieście w 1963 roku. Projekty dworców zaczęto tworzyć tuż po wojnie i trwało to aż do lat 60., kiedy była możliwość ich wybudowania. Dworce różnią się od siebie stylistycznie. Śródmieście jest socrealistyczne, dopasowane do Pałacu Kultury i Nauki, Ochota i Powiśle łączą abstrakcyjne formy, które można także odnaleźć w dworcu Stadion.

20140622_131717-002

Kasy górne z zachowaną czarno-białą mozaiką (fot. Iza Kieszek)

Peron, daszki
Problemem dworca Warszawa Powiśle jest płyta peronu, znajdująca się zaraz przy tunelu, co stanowi duże zagrożenie wypadkami. Architekci rozwiązali tę kwestię mocnymi elementami plastycznymi, czyli czterema daszkami, które mają skupiać pasażerów w konkretnych miejscach. Są jednym z lepszych elementów architektonicznych tamtych czasów, zarówno jeśli chodzi o estetykę, jak i funkcjonalność. Oprócz tego, że są schronieniem dla pasażerów, służą jako zaczepy dla trakcji elektrycznej. Początkowo nie miały mieć tej funkcji, jednak w trakcie projektowania okazało się, że dodatkowe słupy zabrałyby miejsce na peronach. Podjęto decyzję o nadaniu im tej dodatkowej funkcji. Początkowo w daszkach widoczny był szalunek, co wpisywało się w estetykę brutalistyczną (można to jeszcze zobaczyć w teledysku do piosenki „Spokój”. Architektura dworca jest niezwykle nowatorska, nie tylko jak na polskie realia, ale w skali światowej. W 1962 roku w Nowym Jorku powstał port lotniczy Kennedy’ego projektu Eero Saarinena. Zapoczątkował on nurt późnego modernizmu, charakteryzującego się wybujałymi, wręcz rzeźbiarskimi formami plastycznymi, które łączą ekspresję formy i funkcjonalizm. Jak wiemy informacje z zachodu nie docierały tak łatwo za żelazną kurtynę, trudno więc podejrzewać, że polscy architekci inspirowali się pracami Amerykanina. Romanowicz i Szymaniak stworzyli coś, czego nie powstydziłyby się żadne kraje europejskie czy Stany Zjednoczone.

10567969_798351046863569_1580890570_n

Stacja Warszawa Powiśle przed remontem (fot. Jarek Zuzga)

20140622_132623-001

Zaczepy dla trakcji elektrycznej (fot. Iza Kieszek)

20140622_131219-001

Stacja Warszawa Powiśle po remoncie (fot. Iza Kieszek)

20140622_132727-001

(fot. Iza Kieszek)

20140622_131153-001

Ta część powyżej schodów była przeszklona, niestety przy którymś remoncie zamalowano ją (fot. Iza Kieszek)

20140622_132047

Jeden z czterech daszków z zaczepem do trakcji elektrycznej (fot. Iza Kieszek)

Dolne kasy
Około 2007 roku dolne kasy przeszły prace restauracyjne, całość została odremontowana, ale zachowany klasyczny obrys i pierwotnych elementy takie jak np.: czarno-biała mozaika i znak graficzny PKP. Dziś mieści się tam popularna klubokawiarnia Warszawa Powiśle. Charakterystyczny dach dworca, który wpisał się już w ikonografię Warszawy jest bardzo ciekawą formą, nawiązującą do podbojów kosmicznych. W końcu lat 50. i początku lat 60. odbywają się pierwsze radzieckie loty w kosmos, musiało to mieć wpływ na architektów. W bryle tego budynku można dostrzec nawiązanie do sputnika, pierwszej satelity Ziemi wysłanej przez człowieka w kosmos w 1957 roku.

10569756_798334316865242_1862673609_o

Budynek dolnych kas i sputnik, który mógł posłużyć za inspirację do projektu (fot. Iza Kieszek, wikipedia.org)

10564720_798358746862799_935250004_n

Kasy dolne przed remontem (fot. Jarek Zuzga)

20140622_130928-002

Zachowany znak graficzny PKP (fot. Iza Kieszek)

W zamyśle architektów dworzec miał łączyć dwie części miasta, ruchliwe Centrum i Powiśle. Romanowicz przewidywał, że Wisła stanie się bardzo ważną częścią kulturalno-rozrywkową miasta i że większą liczba ludzi będzie się przemieszczać w tym kierunku, by wziąć udział w wydarzenia nadwiślańskie, czego świadkami jesteśmy i współcześnie.

Warto zaznaczyć, że kariera medialna stacji Warszawa Powiśle rozpoczęła się w 2002 roku  od występu w klipie Super Girl & Romantic Boys do piosenki „Spokój”.

Tekst: Iza Kieszek

Share This